Dijital Fotoğrafçılığın vazgeçilmezi; Histogram

Fotoğrafçılar için, özellikle de dijital makinelerle çalışan amatör veya profesyonel fotoğrafçılar için vazgeçilmez olan histogram nedense fazla önemsenmiyor ve kullanılmıyor. Bana kalırsa histogram, dijital fotoğrafla uğraşan herkesin ilk olarak bilmesi gereken konuların başında gelir. Şimdi herkesin anlayacağı ve kullanabileceği şekilde biraz histogramdan bahsedelim.

Öncelikle histogram kelimesi Yunanca histos ve gramma kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşmuş, kabaca anlamı dikey dikdörtgen sütunlarla grafik oluşturmak olarak açıklanabilir. Histogram terimi ilk olarak 1895 yılında istatistikçi Karl Pearson tarafından kullanılmış. Aslında matematiksel bir terim olarak karşımıza çıkan histogram biz fotoğrafçılar için ne anlam ifade ediyor ve bundan nasıl yararlanabiliriz gibi sorulara cevap vermeye çalışırsak;

Öncelikle bilmemiz gereken dijital fotoğrafın piksel adı verilen noktacıklardan oluştuğudur. Bu noktacıklardan her biri belli bir ışık değerine sahiptir, bu değer 0 (sıfır, tam karanlık) ile 255 (tam aydınlık) arasındadır. Histogram ise tüm bu piksellerin ışık değerleri ile oluşturulmuş grafikten başka birşey değildir. Yatay eksende (x ekseninde) ışık değeri ve dikey eksende (y ekseninde) piksel sayısı olacak şekilde hazırlanan grafik biz fotoğrafçılar için vazgeçilmez olmalıdır. Neden mi? En basit nedeni pozlamanın sağlıklı yapılıp yapılmadığını belirlememize yaramasıdır.

Bilinmesi gereken başka bir konu da her fotoğrafın histogramının birbirinden farklı olduğu ve herhangi bir fotoğrafın histogramının şu ya da bu şekilde olması gerekliliğinin bulunmamasıdır. Fakat doğru pozlama nasıl tespit edilecek?

Histogramda sol kısımdan sağa kısıma doğru gidildiğinde ışık değeri 0 dan 255 ‘e doğru artacaktır. Dolayısıyla yatay eksende 0 olan noktada ki yükseklik (kaç olduğu önemli değil) o kısımdan detay alınmayan pikselleri gösterir. Aynı şekilde, en sağdaki 255 ışık değerindeki yükseklik ise bize o kısımdan detay alınamayan (patlamış) pikselleri gösterecektir.

Genel anlamda fotoğrafı çektikten sonra fotoğraf makinasının ekranına bakarak fotoğrafın doğru pozlanıp pozlanmadığını anlamaya çalışırız fakat bu oldukça yanlıştır. LCD ekrandaki fotoğrafa bakarak karar vermemiz gereken tek parametre kadraj yerleşimi olmalıdır. Onun dışında pozlama ile ilgili kararları tamamen histograma bakarak tespit etmeliyiz. Bir bir fotoğraf üzerinde konuşmak ve örnekle açıklamak gerekirse;

Çektiğimiz fotoğrafa ait histogram bakıyoruz ve 1 numaralı şekildeki karmaşık grafikle karşılaşıyoruz, panik yapmayın, yapmamız gereken çok basit, grafiğin en baş tarafına ve en son tarafına göz atalım. Bu histogramda dikkatimizi çekmesi gererek kısım sağ taraf. Sağ taraf bize; fotoğrafta yüksek ışık değerlerine ait hiçbir piksel olmadığını hatta yüksek ışık değerlerinin yakınlarındaki ışık değerlerinde de hiç piksel olmadığını (kırmızı ile işaretli alan), buna rağmen karanlık ve detay alınmamış birçok piksel olduğunu anlatıyor. Buna kısaca fotoğraf az pozlanmış diyebiliriz ve buradaki değerlere göre fotoğrafın 1 veya 1,5 stop daha fazla pozlanmış olması gerektiği sonucuna varabiliriz.

Gelelim 2. histograma; 2. histogramda da ilk dikkatimizi çeken bölge sol taraf oluyor. Yani fotoğrafta az ışıklı kısımlara ait hiç piksel olmayışını görüyoruz (kırmızı ile işaretli alan). Buna rağmen sağ tarafta tam ışık almış alanların fazla oluşu da gözden kaçmamalı. Bu histogramı ise kısaca fazla pozlanmış, ya da kaba tabirle patlamış olarak adlandırabiliriz. Yapmamız gereken 1 veya 1,5 stop kadar daha az pozlamak olmalıdır.

3. ve son histogramımıza baktığımızda ise oldukça dengeli bir dağılımla karşılaşıyoruz ve pozlamanın doğru yapıldığına kanaat getirebiliyoruz. Daha önce de belirttiğim gibi pozlaması doğru yapılmış bir fotoğrafın histogramı bu histogramdaki iniş çıkışlara benzer olmak zorunda değil, sağ ve sol bölgeler dengeli olmak zorunda değil.

Örneğin 4 numaralı histogramda doğru pozlanmış bir fotoğrafa aittir ama göründüğü gibi oldukça farklı bir dağılıma sahiptir. Doğru pozlamadan kastımız dijital fotoğraf makinamızın izin verdiği tüm dinamik aralıkta detay alabilmek ve bunu kaydedebilmektir. Bazı durumlarda örneğin silüet fotoğraflarında histogram tamamen sola yanaşık olacaktır. Çektiğimiz fotoğrafların ilk olarak histogramlarına bakarak ve tecrübe edinerek doğru pozlama yapıp yapmadığımızı fotoğrafa bilgisayar başında bakmadan da anlamamız mümkün olacaktır.

Eğer bu yazımı beğendiyseniz ve diğer yazılarımdan haberdar olmak isterseniz RSS ya da Twitter ile takip edebilir veya Facebook Sayfamı beğenebilirsiniz. İletişime geçmek için Facebook'dan mesaj gönderebilirsiniz.

16 Yorum Var

  1. Hakkı bey, Serhan beye katılıyorum…4. histogram az pozlamayı gösteriyor ama fotoğraf belki de bu değerlerde istendiği için doğru pozlama histogramı olarak gösterilebilir.

  2. Ezgi can | 22 Ocak 2015, 23:48

    Matrix spot merkkezi ölçüm modlarını nerede nasıl kullanıyoruz bununla ilgili bı yazınız var mıdır??? Sevgiler

  3. merhaba bize yardımcı olmak adına hiç bir bilginizi saklamadan bizlere aktardığınız için teşekkürler.Benim öğrenmek istediğim 2 soru var bunlar şu ; makinemde histogram başlığı altında 2 seçim yapabiliyorum biri rgb diğeri parlaklık bu modların bize katkısı nedir nerde hangisi kullanılmalıdır ? ve makinemde olan ölçüm modunun ne işe yaradığını nerede hangisinin kullanılacağını kısaca söylerseniz sevinirim.

    • Burada bahsedilen parlaklıkla modu ve doğru pozlama yapılıp yapılmadığını onunla anlayabilirsiniz. Diğer sorunuzun cevabı ayrı bir makale konusu zamanım olduğunda yazacağım..

  4. Bildiğimi sandığım fakat yanlış bildiğim bir konuymuş Hakkı bey, sayenizde düzelttim.Teşekkür ediyorum.

  5. merhaba
    bilgilerinizi en acık we yalın bir dille anlatdğınız için teşekkür ederim.keşke coğu fotoğrafcı sizin gibi olsa bilgilerini saklamasa.
    silüet fotoğraf hakkında bilgi alabilirmiyim sizden hangi ekipmanlar gerekli filtre kullanılması zorunlumu we hangi degerlerde cekilmesini önerirsiniz.
    bende canon eos 500d we 50mm lens var size danışarak almıştım bu ekipmanlarımla silüet fotoğraf cekebilirmiyim ?

    • Silüet fotoğrafları için özel bir ekipmana ihtiyaç yok. Sadece güneşe doğru çekim yapmanız yeterli. Objektife fazla ışık gireceğinden dolayı düşük ISO ve kapalı diyafram kullanmakta fayda var. Genel ağırlıklı ölçüm yapıyorsanız pozlama telafisini -1 -2 arası bir yere konumlandırabilirsiniz.

  6. zeki erdoğan | 23 Eylül 2012, 18:30

    Hakkı bey merhaba.. histoğram hk.daki açıklamalarınız için teşekkürler…..

  7. Şakiryeni | 06 Haziran 2010, 12:05

    Yararalı bilgi için teşekkür ederim

  8. güzel bir makale olmuş , benim gibi amatör olarak fotoğrafçılık ile uğraşan arkadaşlar için faydalı olacaktır …

  9. güzel bir hatırlatma gerçekten. teşekkür ederim. yararlı bir yazı olmuş.

  10. @Özgür Bey, renkler için ayrı ayrı histogram verilmesi pratikte yani pozlamayı ölçerken pek işe yaramayabilir ama özel bilgi gerektiren durumlarda örneğin sadece kırmızı rengin ışık değerleri ve fotoğraftaki dağılımı konusunda ihtiyacımız varsa işe yarayacaktır.

  11. @Serhan Bey, dikkat ederseniz 4. histogramda grafik sağ tarafa doğru azalarak iniş yapıyor oysa 1. histogramda sağ taraf tamamen sıfır.

  12. Özgür Tekinşen | 23 Aralık 2009, 19:06

    Hakkı Bey, Güzel ve faydalı bir yazı olmuş. Ben kendi adıma sıklıkla histogramı kullanmaktayım. Benim makinamda (NikonD300) histogramın yanısıra renkler içinde ayrı ayrı histogramlar alabiliyorsunuz. (RGB) Fakat bunu pratikte nasıl kullanabileceğimi bulamadım.

  13. Serhan Altug | 23 Aralık 2009, 11:15

    Merhaba,

    Çok güzel bir makale olmuş, emeğinize sağlık.

    4ncü grafikte doğru pozlama var diyorsunuz ancak fotoğrafı görmeden bunu söylemek mümkün mü? Çünkü grafiğin sağında neredeyse hiç arış yokken solunda taşma var. Fotoğrafı görmeden 1nci grafikten bunu nasıl ayırabileceğiz?

Lütfen, soru sormadan önce üstteki yazının tamamını ve cevapları okuyun, soracağınız soruların cevapları büyük ihtimalle verilmiştir. Ek olarak lütfen ilgili konuya yorum yapın, örneğin geziyle ilgili bir yazıya yorum yapıp fotoğraf makinesiyle ilgili bir soru sorarsanız yorumunuz silinecektir.